Son günlerde yağmuru yalnızca pencereden değil, ekrandan da izliyoruz. Haber kanallarında, sosyal medyada, mesaj gruplarında aynı görüntüler tekrar tekrar önümüze geliyor. Ve bu, sanıldığından daha yorucu olabilir.
Ekrandan izlemek de stres yaratabilir
Araştırmalar, felaket haberlerini saatlerce takip etmenin, olayı doğrudan yaşamamış kişilerde bile akut stres belirtileriyle ilişkili olabileceğine işaret ediyor. Büyük bir olayın ardından yapılan bir çalışmada, olayla ilgili haberlere günde birkaç saat ve daha uzun süre maruz kalanların, olay yerinde bulunan bazı kişilerden bile daha yüksek akut stres bildirdiği görülmüş (Holman, Garfin ve Silver, 2014).
Çocuklar da bu durumdan etkilenebilir; özellikle görüntüleri tekrar tekrar izlediklerinde. Afet haberciliği ile psikolojik sonuçlar arasındaki ilişkiyi inceleyen derlemeler, çocukların medya yoluyla maruziyetinin stres tepkileriyle ilişkili olabileceğini gösteriyor (Pfefferbaum ve ark., 2014).
Doğrudan etkilenenler için
Selden ve aşırı hava olaylarından doğrudan etkilenenlerde ise kaygı ve depresyon riski artabiliyor (Cruz ve ark., 2020). Afet yaşayan çocuk ve gençlerde travma sonrası stres belirtilerini inceleyen bir meta-analiz de afete yakınlık, kayıp yaşama ve ebeveynin tepkisi gibi etkenlerin önemli olduğunu gösteriyor (Furr ve ark., 2010).
Umut veren bulgu: Çoğumuz toparlanıyoruz
Yine de araştırmalar umut veren bir şey söylüyor: Afetlerden sonra insanların büyük çoğunluğu zamanla toparlanıyor (Bonanno ve ark., 2010). Zorlanmak, üzülmek, uyku düzeninin bir süre bozulması bu tür olaylara verilen olağan tepkiler arasında.
Fırtına geçer. Birbirimize tutunduğumuzda, toparlanmak daha mümkün olabilir.
Peki ne yapılabilir?
Afet sonrası müdahaleler üzerine kapsamlı bir derleme, iyileşmeyi destekleyen beş temel unsur tanımlıyor: güvenlik duygusu, sakinleşme, öz yeterlik ve toplumsal yeterlik, bağlılık ve umut (Hobfoll ve ark., 2007). Bu ilkelerden yola çıkarak:
- Haberleri sınırlayın: Gelişmeleri güvenilir bir kaynaktan, günde birkaç kez kontrol etmek çoğu zaman yeterli olabilir. Bildirimleri kapatmak ve yatmadan önce haber izlememek yardımcı olabilir.
- Çocuğunuzla konuşun: Sorularını yaşına uygun, sakin ve dürüst bir dille yanıtlamak ona güvende olduğunu hissettirebilir. Görüntüleri tekrar tekrar izlemesini sınırlayın.
- Bağ kurun: Sevdiklerinizi aramak, bir komşunun kapısını çalmak… Bağ kurmak, iyileşmenin temel unsurlarından biri olarak görülüyor.
- Elinizden geleni yapın: Yardım kampanyalarına destek olmak, sokak hayvanları için mama ve su bırakmak gibi küçük adımlar, çaresizlik hissini azaltabilir. Bu fırtınadan etkilenen yalnızca biz insanlar değiliz.
- Rutininizi koruyun: Uyku, beslenme ve günlük ritmi sürdürmek sinir sisteminin sakinleşmesine yardımcı olur.
Ne zaman destek almalı?
Olayın üzerinden haftalar geçmesine rağmen uyku sorunları, yoğun kaygı, olayla ilgili istem dışı görüntüler, kaçınma ya da günlük işlerinizi yapmakta zorlanma sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almanızı öneririm.
Kaynaklar
- Bonanno, G. A., Brewin, C. R., Kaniasty, K., & La Greca, A. M. (2010). Weighing the costs of disaster: Consequences, risks, and resilience in individuals, families, and communities. Psychological Science in the Public Interest, 11(1), 1–49. https://doi.org/10.1177/1529100610387086
- Cruz, J., White, P. C. L., Bell, A., & Coventry, P. A. (2020). Effect of extreme weather events on mental health: A narrative synthesis and meta-analysis for the UK. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(22), 8581. https://doi.org/10.3390/ijerph17228581
- Furr, J. M., Comer, J. S., Edmunds, J. M., & Kendall, P. C. (2010). Disasters and youth: A meta-analytic examination of posttraumatic stress. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 78(6), 765–780. https://doi.org/10.1037/a0021482
- Hobfoll, S. E., Watson, P., Bell, C. C., Bryant, R. A., Brymer, M. J., Friedman, M. J., … Ursano, R. J. (2007). Five essential elements of immediate and mid–term mass trauma intervention: Empirical evidence. Psychiatry: Interpersonal and Biological Processes, 70(4), 283–315. https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283
- Holman, E. A., Garfin, D. R., & Silver, R. C. (2014). Media’s role in broadcasting acute stress following the Boston Marathon bombings. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(1), 93–98. https://doi.org/10.1073/pnas.1316265110
- Pfefferbaum, B., Newman, E., Nelson, S. D., Nitiéma, P., Pfefferbaum, R. L., & Rahman, A. (2014). Disaster media coverage and psychological outcomes: Descriptive findings in the extant research. Current Psychiatry Reports, 16(9), 464. https://doi.org/10.1007/s11920-014-0464-x
Sık sorulan sorular
Afet haberlerini izlemek travmaya yol açar mı?
Araştırmalar, felaket haberlerine uzun süre maruz kalmanın olayı doğrudan yaşamamış kişilerde de akut stres belirtileriyle ilişkili olabileceğini gösteriyor. Bu herkes için travma anlamına gelmez, ancak haber takibini sınırlamak stres düzeyini azaltmaya yardımcı olabilir.
Çocuğuma afetleri nasıl anlatmalıyım?
Sorularını yaşına uygun, sakin ve dürüst bir dille yanıtlamak, gereksiz ayrıntı ve görüntülerden kaçınmak ve onun güvende olduğunu hissettirmek önerilir. Çocukların afet görüntülerini tekrar tekrar izlemesini sınırlamak da önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa hemen 112’yi arayın.
